ਅਥ ਰਾਜਾ ਸਗਰ ਰਾਜ ਕਥਨੰ ॥

ath raajaa sagar raaj kathanan |

ਰੂਆਲ ਛੰਦ ॥

rooaal chhand |

ROOAAL STANZA

ਸ੍ਰੇਸਟ ਸ੍ਰੇਸਟ ਭਏ ਜਿਤੇ ਇਹ ਭੂਮਿ ਆਨਿ ਨਰੇਸ ॥

sresatt sresatt bhe jite ih bhoom aan nares |

ਤਉਨ ਤਉਨ ਉਚਾਰਹੋ ਤੁਮਰੇ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਅਸੇਸ ॥

taun taun uchaaraho tumare prasaad ases |

All the superb kings who had ruled over the earth, O Lord! With thy Grace, I describe at of them

ਭਰਥ ਰਾਜ ਬਿਤੀਤ ਭੇ ਭਏ ਰਾਜਾ ਸਗਰ ਰਾਜ ॥

bharath raaj biteet bhe bhe raajaa sagar raaj |

ਰੁਦ੍ਰ ਕੀ ਤਪਸਾ ਕਰੀ ਲੀਅ ਲਛ ਸੁਤ ਉਪਰਾਜਿ ॥੬੩॥

rudr kee tapasaa karee leea lachh sut uparaaj |63|

There was king sagar after Bharat, who meditated on Rudra and performed austerities, he obtained the boon of one lakh sons.63.

ਚਕ੍ਰ ਬਕ੍ਰ ਧੁਜਾ ਗਦਾ ਭ੍ਰਿਤ ਸਰਬ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ॥

chakr bakr dhujaa gadaa bhrit sarab raaj kumaar |

ਲਛ ਰੂਪ ਧਰੇ ਮਨੋ ਜਗਿ ਆਨਿ ਮੈਨ ਸੁ ਧਾਰ ॥

lachh roop dhare mano jag aan main su dhaar |

They were princes of discus, banners and maces and it seemed that the god of love had manifested himself in lakhs of forms

ਬੇਖ ਬੇਖ ਬਨੇ ਨਰੇਸ੍ਵਰ ਜੀਤਿ ਦੇਸ ਅਸੇਸ ॥

bekh bekh bane naresvar jeet des ases |

ਦਾਸ ਭਾਵ ਸਬੈ ਧਰੇ ਮਨਿ ਜਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਨਰੇਸ ॥੬੪॥

daas bhaav sabai dhare man jatr tatr nares |64|

They conquered various countries and became kings considering them sovereigns became their servants.64.

ਬਾਜ ਮੇਧ ਕਰੈ ਲਗੈ ਹਯਸਾਲਿ ਤੇ ਹਯ ਚੀਨਿ ॥

baaj medh karai lagai hayasaal te hay cheen |

They selected a fine horse from their stable and decided to perform Ashvamedha Yajna

ਬੋਲਿ ਬੋਲਿ ਅਮੋਲ ਰਿਤੁਜ ਮੰਤ੍ਰ ਮਿਤ੍ਰ ਪ੍ਰਬੀਨ ॥

bol bol amol rituj mantr mitr prabeen |

They invited the ministers, friends and Brahmins

ਸੰਗ ਦੀਨ ਸਮੂਹ ਸੈਨ ਬ੍ਰਯੂਹ ਬ੍ਰਯੂਹ ਬਨਾਇ ॥

sang deen samooh sain brayooh brayooh banaae |

ਜਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਫਿਰੈ ਲਗੇ ਸਿਰਿ ਅਤ੍ਰ ਪਤ੍ਰ ਫਿਰਾਇ ॥੬੫॥

jatr tatr firai lage sir atr patr firaae |65|

After that they gave groups of their forces to their ministers, who moved here and there, swinging the canopies over their heada.65.

ਜੈਤਪਤ੍ਰ ਲਹ︀ਯੋ ਜਹਾ ਤਹ ਸਤ੍ਰੁ ਭੇ ਸਭ ਚੂਰ ॥

jaitapatr lehayo jahaa teh satru bhe sabh choor |

They obtained letter of victory from all the places and all their enemies were smashed

ਛੋਰਿ ਛੋਰਿ ਭਜੇ ਨਰੇਸ੍ਵਰ ਛਾਡਿ ਸਸਤ੍ਰ ਕਰੂਰ ॥

chhor chhor bhaje naresvar chhaadd sasatr karoor |

All the such kings ran away, forsaking their weapons

ਡਾਰਿ ਡਾਰਿ ਸਨਾਹਿ ਸੂਰ ਤ੍ਰੀਆਨ ਭੇਸ ਸੁ ਧਾਰਿ ॥

ddaar ddaar sanaeh soor treeaan bhes su dhaar |

ਭਾਜਿ ਭਾਜਿ ਚਲੇ ਜਹਾ ਤਹ ਪੁਤ੍ਰ ਮਿਤ੍ਰ ਬਿਸਾਰਿ ॥੬੬॥

bhaaj bhaaj chale jahaa teh putr mitr bisaar |66|

These warriors, putting off their armours, assuming the guise of women and forgetting their sons and friends, ran away here and there.66.

ਗਾਜਿ ਗਾਜਿ ਗਜੇ ਗਦਾਧਰਿ ਭਾਜਿ ਭਾਜਿ ਸੁ ਭੀਰ ॥

gaaj gaaj gaje gadaadhar bhaaj bhaaj su bheer |

The mace-wielders thundered and the cowards fled away

ਸਾਜ ਬਾਜ ਤਜੈ ਭਜੈ ਬਿਸੰਭਾਰ ਬੀਰ ਸੁਧੀਰ ॥

saaj baaj tajai bhajai bisanbhaar beer sudheer |

Many warriors leaving their paraphernalia ran away

ਸੂਰਬੀਰ ਗਜੇ ਜਹਾ ਤਹ ਅਸਤ੍ਰ ਸਸਤ੍ਰ ਨਚਾਇ ॥

soorabeer gaje jahaa teh asatr sasatr nachaae |

ਜੀਤਿ ਜੀਤਿ ਲਏ ਸੁ ਦੇਸਨ ਜੈਤਪਤ੍ਰ ਫਿਰਾਇ ॥੬੭॥

jeet jeet le su desan jaitapatr firaae |67|

Wherever there brave warriors thundered, activating their arms and weapons, they obtained victory and got the letter of conquest.67.

ਜੀਤਿ ਪੂਰਬ ਪਛਿਮੈ ਅਰੁ ਲੀਨ ਦਛਨਿ ਜਾਇ ॥

jeet poorab pachhimai ar leen dachhan jaae |

ਤਾਕਿ ਬਾਜ ਚਲ︀ਯੋ ਤਹਾ ਜਹ ਬੈਠਿ ਥੇ ਮੁਨਿ ਰਾਇ ॥

taak baaj chalayo tahaa jeh baitth the mun raae |

They conquered the East, West and south and now the horse reached there where the grate sage Kapila was sitting

ਧ੍ਰਯਾਨ ਮਧਿ ਹੁਤੇ ਮਹਾ ਮੁਨਿ ਸਾਜ ਬਾਜ ਨ ਦੇਖਿ ॥

dhrayaan madh hute mahaa mun saaj baaj na dekh |

ਪ੍ਰਿਸਟਿ ਪਛ ਖਰੋ ਭਯੋ ਰਿਖਿ ਜਾਨਿ ਗੋਰਖ ਭੇਖ ॥੬੮॥

prisatt pachh kharo bhayo rikh jaan gorakh bhekh |68|

He was absorbed in meditation, he did not see the home, which seeing him in the guise of Gorakh, stood behind him.68.

ਚਉਕ ਚਿਤ ਰਹੇ ਸਬੈ ਜਬ ਦੇਖਿ ਨੈਨ ਨ ਬਾਜ ॥

chauk chit rahe sabai jab dekh nain na baaj |

When all the warriors did not see the horse, they were wonderstruks

ਖੋਜਿ ਖੋਜਿ ਥਕੇ ਸਬੈ ਦਿਸ ਚਾਰਿ ਚਾਰਿ ਸਲਾਜ ॥

khoj khoj thake sabai dis chaar chaar salaaj |

And in their shame, began to search for the horse in all the four direction

ਜਾਨਿ ਪਯਾਰ ਗਯੋ ਤੁਰੰਗਮ ਕੀਨ ਚਿਤਿ ਬਿਚਾਰ ॥

jaan payaar gayo turangam keen chit bichaar |

ਸਗਰ ਖਾਤ ਖੁਦੈ ਲਗੇ ਰਣਧੀਰ ਬੀਰ ਅਪਾਰ ॥੬੯॥

sagar khaat khudai lage ranadheer beer apaar |69|

Thinking this that the horse had gone to the nether-world, they tried to enter that world by digging a comprehensive pit.69.

ਖੋਦਿ ਖੋਦਿ ਅਖੋਦਿ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਕ੍ਰੋਧ ਜੋਧ ਅਨੰਤ ॥

khod khod akhod prithavee krodh jodh anant |

ਭਛਿ ਭਛਿ ਗਏ ਸਬੈ ਮੁਖ ਮ੍ਰਿਤਕਾ ਦੁਤਿ ਵੰਤ ॥

bhachh bhachh ge sabai mukh mritakaa dut vant |

The furious warriors began to dig the earth and the brightness of their faces became earth like

ਸਗਰ ਖਾਤ ਖੁਦੈ ਲਗੇ ਦਿਸ ਖੋਦ ਦਛਨ ਸਰਬ ॥

sagar khaat khudai lage dis khod dachhan sarab |

ਜੀਤਿ ਪੂਰਬ ਕੋ ਚਲੇ ਅਤਿ ਠਾਨ ਕੈ ਜੀਅ ਗਰਬ ॥੭੦॥

jeet poorab ko chale at tthaan kai jeea garab |70|

In this way when they made the whole of the South an abyss, then they conquering it advanced towards the East.70.

ਖੋਦ ਦਛਨ ਕੀ ਦਿਸਾ ਪੁਨਿ ਖੋਦ ਪੂਰਬ ਦਿਸਾਨ ॥

khod dachhan kee disaa pun khod poorab disaan |

ਤਾਕਿ ਪਛਮ ਕੋ ਚਲੇ ਦਸ ਚਾਰਿ ਚਾਰਿ ਨਿਧਾਨ ॥

taak pachham ko chale das chaar chaar nidhaan |

After digging the south and the east, those warriors, who were experts in all the sciences, fell upon the west

ਪੈਠਿ ਉਤਰ ਦਿਸਾ ਜਬੈ ਖੋਦੈ ਲਗੇ ਸਭ ਠਉਰ ॥

paitth utar disaa jabai khodai lage sabh tthaur |

ਅਉਰ ਅਉਰ ਠਟੈ ਪਸੂ ਕਲਿ ਕਾਲਿ ਠਾਟੀ ਅਉਰ ॥੭੧॥

aaur aaur tthattai pasoo kal kaal tthaattee aaur |71|

When, advancing towards the north, they began to dig the earth, they were thinking sometime else in their minds, but the Lord had thought otherwise.71.

ਖੋਦਿ ਕੈ ਬਹੁ ਭਾਤਿ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਪੂਜਿ ਅਰਧ ਦਿਸਾਨ ॥

khod kai bahu bhaat prithavee pooj aradh disaan |

ਅੰਤਿ ਭੇਦ ਬਿਲੋਕੀਆ ਮੁਨਿ ਬੈਠਿ ਸੰਜੁਤ ਧ︀ਯਾਨ ॥

ant bhed bilokeea mun baitth sanjut dhayaan |

While digging the earth in various ways, scanned all the directions, they ultimately saw the sage Kapila in medication

ਪ੍ਰਿਸਟ ਪਾਛ ਬਿਲੋਕ ਬਾਜ ਸਮਾਜ ਰੂਪ ਅਨੂਪ ॥

prisatt paachh bilok baaj samaaj roop anoop |

ਲਾਤ ਭੇ ਮੁਨਿ ਮਾਰਿਓ ਅਤਿ ਗਰਬ ਕੈ ਸੁਤ ਭੂਪ ॥੭੨॥

laat bhe mun maario at garab kai sut bhoop |72|

They saw the horse behind him and those princes in their pride, hit the sage with the leg.72.

ਧ੍ਰਯਾਨ ਛੂਟ ਤਬੈ ਮੁਨੀ ਦ੍ਰਿਗ ਜ੍ਵਾਲ ਮਾਲ ਕਰਾਲ ॥

dhrayaan chhoott tabai munee drig jvaal maal karaal |

ਭਾਤਿ ਭਾਤਿਨ ਸੋ ਉਠੀ ਜਨੁ ਸਿੰਧ ਅਗਨਿ ਬਿਸਾਲ ॥

bhaat bhaatin so utthee jan sindh agan bisaal |

The medication of the sage was broken and from within him arose various kinds of huge fires

ਭਸਮਿ ਭੂਤ ਭਏ ਸਬੇ ਨ੍ਰਿਪ ਲਛ ਪੁਤ੍ਰ ਸੁ ਨੈਨ ॥

bhasam bhoot bhe sabe nrip lachh putr su nain |

ਬਾਜ ਰਾਜ ਸੁ ਸੰਪਦਾ ਜੁਤ ਅਸਤ੍ਰ ਸਸਤ੍ਰ ਸੁ ਸੈਨ ॥੭੩॥

baaj raaj su sanpadaa jut asatr sasatr su sain |73|

In that fire, one-lakh sons of the king along with their horses, arms, weapons and forces were reduced to ashes.73.